Ze względu na sytuację polityczną (okres zaborów), od 1868 roku wprowadzono obowiązek spisywania wszelakich dokumentów po rosyjsku.
Najtrudniejszym etapem przez jaki będziemy musieli przejść podczas badań genealogicznych, będzie odczytanie metryk, sporządzonych w języku rosyjskim. Trudności te polegają głównie na odczytaniu tekstu napisanego cyrylicą. Aby poradzić sobie z przetłumaczeniem dokumentów nie musimy znać biegle języka rosyjskiego, wystarczy poznanie cyrylicy oraz powtarzających się zwrotów. Im więcej ksiąg przejrzymy, tym łatwiej będziemy odczytywać kolejne akty metrykalne.
Dokumenty sporządzone w języku rosyjskim zawierają zazwyczaj podwójne datowanie wydarzeń – według kalendarza juliańskiego oraz według kalendarza gregoriańskiego. Różnica między datami wynosi 12 dni. Czasem zdarzało się, że ksiądz lub urzędnik odnotował w metryce tylko jedną datę. W takim przypadku trudno będzie ustalić według jakiego kalendarza została ona ustalona. Metryki z tego okresu zawierają dokładną datę chrztu oraz datę urodzenia dziecka, datę przyjęcia sakramentu małżeństwa, a także datę zgonu. Wpisywano również godzinę, ale należy ją raczej traktować orientacyjnie jako porę dnia. Przy pomocy zamieszczonych poniżej informacji określimy dzień przyjęcia sakramentu oraz poznamy wiek osób wymienionych w metryce.
TREŚĆ AKTU CHRZTU
Состоялось въ деревни (селе) / городѣ – działo się we wsi / w mieście [nazwa miejscowości]
Дня … / въ … день... – dnia [data]
Явился (лично) – stawił się (osobiście) [imię i nazwisko osoby zgłaszającej (zazwyczaj ojca), zawód]
Жительствующий въ / изъ … – zamieszkały w [nazwa miejscowości]
… леть / лѣтъ оть роду – … lat
В присутствии / а такоже … – w obecności [nazwiska świadków, ich wiek, zawody oraz miejsce zamieszkania]
И предъявили нам младенца мужеского / женского пола – i okazali nam dziecię płci męskiej / płci żeńskiej
Объявляя что онъ родился (урожденного) въ … дня … – oświadczając, że urodziło się (urodzonego) w [miejsce urodzenia] [data i godzina urodzenia]
Отъ (законной его жены) … урожденной … – z (jego prawowitej małżonki) [imię matki] z domu [nazwisko panieńskie, wiek]
Младенцу тому при Святомъ Крещении – dziecięciu temu na Chrzcie Świętym
Совершенномъ (Нами / ксёндзом) сего числа – odbytym (przez nas / przez księdza) w dniu dzisiejszym
Дано имя … – nadano imię [imię dziecka]
А восприесиниками его были … – a rodzicami chrzestnymi byli [imiona i nazwiska]
Акт ъсей – akt ten
Объябляющему и свидателям / присутствующим – stawiającemu i świadkom /obecnym
Неумеющим писать / неграмотным – nie umiejącym czytać / pisać
Прочитанъ / по прочитании / прочтении – został przeczytany
И затемъ нам только подписанъ – a następnie przez nas tylko podpisany
lub:
Свидетелями / присутствующими и нами подписанъ – przez świadków / obecnych i przeze mnie podpisany
Нами и ими подписанъ – przez nas i przez nich podpisany
Администратор прихода … – Administrator parafii [nazwa miejscowości]
Cодержащий акты гражданского состояния Кс. … – utrzymujący akta stanu cywilnego Ks. [podpis księdza]
Ксёндз … / викарий – Ksiądz [imię i nazwisko] / wikary
********************************************************************************
NAJPOPULARNIEJSZE IMIONA NADAWANE DZIECIOM
imiona żeńskie:
| A | | Z | | R | |
| Агата | – Agata | Зиновия | – Zenobia | Регина | – Regina |
| Агнесса | – Agnieszka | | | Роза | – Róża |
| Алёна | – Helena | I | | Розалия | – Rozalia |
| Алина | – Alina | Ивонна | – Iwona | | |
| Анна | – Anna | Иоанна | – Joanna | S | |
| Антонина | – Antonina | Иоланта | – Jolanta | Саломея | – Salomea |
| Арина | – Irena | Ирина | – Irena | София | – Zofia |
| | | | Сусанна | – Zuzanna |
| B | | K | | | |
| Беата | – Beata | Каролина | – Karolina | T | |
| Болеслава | – Bolesława | Констанци | – Konstancja | Тереза | – Teresa |
| Бронислава | – Bronisława | Кристина | – Krystyna | | |
| | | | U | |
| W | | L | | Ульяна | – Julianna |
| Варвара | – Barbara | Леокадия | – Leokadia | Устиния | – Justyna |
| Виктория | – Wiktoria | Леонида | – Leonida | | |
| Владислава | – Władysława | | | F | |
| | M | | Федора | – Teodora |
| G | | Магдалина | – Magdalena | Фёкла | – Tekla |
| Галина | – Halina | Маргарита | – Małgorzata | Фелиция | – Felicja |
| Гертруда | – Gertruda | Марианна | – Marianna | | |
| | Мария | – Maria | C | |
| E | | Мирослава | – Mirosława | Цецилия | – Cecylia |
| Ева | – Ewa | | | | |
| Евгения | – Eugenia | P | | JU | |
| Екатерина | – Katarzyna | Павлина | – Paulina | Юлиания | – Julianna |
| Елена | – Helena | Полина | – Paulina | Юлия | – Julia |
| Елизавета | – Elżbieta | | | Юстина | – Justyna |
***************************************************************
imiona męskie:
| A | | Иероним | – Hieronim | R | |
| Адам | – Adam | Иоанн | – Jan | Роберт | – Robert |
| Александр | – Aleksander | Иосиф | – Józef | | |
| Алексей | – Aleksy | | | S | |
| Андрей | – Andrzej | K | | Себастьян | – Sebastian |
| | Казимир | – Kazimierz | Семён | – Szymon |
| B | | Киприан | – Cyprian | Сигизмунд | – Zygmunt |
| Болеслав | – Bolesław | Константин | – Konstanty | Симон | – Szymon |
| Бронислав | – Bronisław | | | Станислав | – Stanisław |
| Валентин | – Walenty | L | | Степан | – Szczepan |
| | Лаврентий | – Wawrzyniec | | |
| W | | Лука | – Łukasz | F | |
| Варфоломей | – Bartłomiej | | | Фаддей | – Tadeusz |
| Викентий | – Wincenty | M | | Фёдор | – Teodor |
| | Марк | – Marek | Феликс | – Feliks |
| G | | Мартин | – Marcin | Феофил | – Teofil |
| Георгий | – Jerzy | Матвей | – Mateusz/Maciej | Филипп | – Filip |
| Гиацинт | – Jacenty | Мечислав | – Mieczysław | Фома | – Tomasz |
| Григорий | – Grzegorz | Мирослав | – Mirosław | Фридрих | – Fryderyk |
| | Михаил | – Michał | | |
| E | | | | H | |
| Евгений | – Eugeniusz | O | | Христофор | – Krzysztof |
| Егорий | – Jerzy | Осип | – Józef | | |
| | | | E | |
| Z | | P | | Эдуард | – Edward |
| Зенон | – Zenon | Павел | – Paweł | Эмиль | – Emil |
| | Пётр | – Piotr | | |
| I | | Прокофий | – Prokop | JA | |
| Иван | – Iwan | Прокопий | – Prokop | Яким | – Joachim |
| Игнатий | – Ignacy | | | Якуб | – Jakub |
*******************************************************
TREŚĆ AKTU ŚLUBU
Состоялось въ деревни (селе) / городѣ) – działo się we wsi / w mieście [nazwa miejscowości]
Дня … / въ … день – dnia [data]
Объявляетъ, что – oświadcza się, że
В присутствии свидетелей– w obecności świadków [nazwiska, ich wiek oraz wykonywane zawody]
Жительствующего по улице … подъ номером … / Проживающаго въ … – zamieszkałego na ulicy [nazwa] pod numerem [nr] / zamieszkałego w [nazwa miejscowości]
Заключенъ (заключено) сего числа – w dniu dzisiejszym został zawarty
Религиозный (и гражданский) брачный союзъ (бракъ) между – religijny (i cywilny) związek małżeński między [imię i nazwisko pana młodego]
Холостымъ ... / вдовцом после …, … леть (лѣтъ отъ роду) – kawalerem / wdowcem po [imię i nazwisko panieńskie żony], [wiek] lat, [zawód]
Сыномъ – synem
Покойных – zmarłych
Умершаго / находившегося въ живыхъ – zmarłego / żyjącego [imię i nazwisko ojca]
И покойной / находящейся въ живыхъ (живущей) … – i zmarłej / żyjącej [imię matki]
Урожденной … – z domu [nazwisko panieńskie matki]
Законнхъ супруговъ … – prawowitych małżonków [nazwisko]
Жительствующимъ (проживающимъ) / жительствующих въ … – zamieszkałym / zamieszkałych w [nazwa miejscowości]
И … девицею (дѣвицею), вдовою после …, … леть / лѣтъ отъ роду – i [imię i nazwisko panny młodej] panną / wdową po [imię i nazwisko], [wiek] lat
Родившеюся (рожденною) въ … – urodzoną w [nazwa miejscowości]
Жительствующею (жительствующей) / жительствующих въ … – zamieszkałą / zamieszkałych w [nazwa miejscowości]
Проживающею у родителей – mieszkającą u rodziców
Браку сему – małżeństwo to
Предшествовали три оглашения – poprzedziły trzy zapowiedzi
Публикованные (публикованное, опубликованное) –publikowane
В приходских костёлах … – parafialnych kościołach [wymienione]
Въ днях … сего года – w dniach [daty] tego roku
Препятствий брака не было – przeszkód do małżeństwa nie było
Но не встретились никаки препятствих недопускающих брак – аle nie spotkały żadnych przeszkód niedopuszczających ślubu
Позволение на вступление въ бракъ невѣстю – pozwolenie na wstąpienie panny w związek małżeński
Дано было словесноея отцемъ невесты – dane było ustnie przez ojca młodej
Новобрачные объявили (объявляют), что – nowozaślubieni oświadczyli, że
Они никакого договора предбрачнаго между собою незакючили / брачный договоръ между ними заключенъ не былъ – umowy przedślubnej między sobą nie zawarli / umowa przedślubna między nimi nie była zawarta
Обрядъ тотъ религиозный исполненъ / религиозный обрядъ бракосочетания совершенъ – obrzęd ten religijny dopełnił / religijnego obrzędu zaślubin dokonał
Ксендзомъ … / викариемъ … Прихода / костёла – ksiądz [imię i nazwisko] / wikary [nazwa miejscowości] parafii / kościoła
Нижеподписавшимся Администраторомъ мѣстного Прихода – niżej podpisujący się administrator tutejszej parafii
Актъ сей – akt ten
Обоим новобрачнымъ и свидетелямъ – obojgu nowożeńcom i świadkom
Присутствующимъ – obecnym
Неумеющим писать / неграмотным – nie umiejącym czytać/ pisać
Прочитанъ / по прочитании / прочтении – został przeczytany
Изатемъ нам только подписанъ – a następnie przez nas tylko podpisany
lub:
Нами и ими подписанъ – przez nas i przez nich podpisany
lub:
Новобрачными, свидетелями и нами подписанъ – przez nowożeńców, świadków i przeze mnie podpisany
Администратор прихода … – Administrator parafii [nazwa miejscowości]
Cодержащий акты гражданского состояния Кс. … – utrzymujący akta stanu cywilnego Ks. [podpis księdza]
Ксёндз … / викарий – ksiądz [imię i nazwisko] / wikary
************************************************************************************
TREŚĆ AKTU ZGONU
Состоялось въ деревни (селе) / городѣ – działo się we wsi / w mieście [nazwa miejscowości]
Дня … / въ … день – dnia[data]
Явился (лично) – stawił się (osobiście) [imię i nazwisko osoby zgłaszającej, zawód]
Жительствующий въ / изъ … – zamieszkały w [nazwa miejscowości]
… леть / лѣтъ оть роду – … lat
В присутствии / а такоже … – w obecności [nazwiska świadków, ich wiek, zawody oraz miejsce zamieszkania]
И обьявили, что въ... / здесь / по … улице подъ номеромъ … – i oświadczyli że w [nazwa miejscowości] / tutaj / na [nazwa] ulicy pod numerem [nr]
Дня … – dnia [dzień, miesiąc, rok, godzina]
Умеръ / умерла … (урождённая …) – umarł / umarła [imię i nazwisko zmarłego] (z domu [nazwisko panieńskie])
… лѣтъ оть роду – [zawód, wiek] lat
Родившийся (рожденъ) / родивилаяся въ – urodzony / urodzona w [nazwa miejscowości]
Жительствующий / жительствующая въ – zamieszkały / zamieszkała w [nazwa miejscowości]
Отъ … и …/ сын / дочъ … – z [imię ojca] i [imię matki] / syn / córka [ dane rodziców]
Имена родителей неизвестны – imiona rodziców nieznane
Жена / муж... – żona / mąż [imię i nazwisko małżonka]
Оставив после себя овдовевшую жену …, урождённую … – zostawiając po sobie owdowiałą żonę [imię żony], z domu [nazwisko panieńskie]
Оставив после себя овдовевшего мужа … – zostawiając po sobie owdowiałego męża [imię i nazwisko męża]
По (на очномъ) удостовоарении (удостоверении) о кончини (кончинѣ) … / его – po naocznym przekonaniu się o zgonie [imię i nazwisko zmarłego] / jego
Актъ сей – akt ten
Объябляющему и свидателям / присутствующим – stawiającemui świadkom /obecnym
Неумеющим писать / неграмотным – nie umiejącym czytać/ pisać
Прочитанъ / по прочитании / прочтении – został przeczytany
И затемъ нами только подписанъ – a następnie przez nas tylko podpisany
lub:
Свидетелями / присутствующими и нами – przez świadków / obecnych i przeze mnie
Нами и ими подписанъ – przez nas i przez nich podpisany
Администратор прихода … – Administrator parafii [nazwa miejscowości]
Cодержащий акты гражданского состояния Кс. … – utrzymujący akta stanu cywilnego Ks. [podpis księdza]
Ксёндз … / викарий – ksiądz [imię i nazwisko] / wikary.
